Tüketici güvenmezse!

prof. dr. yakup kepenek

yakupkepenekbir ekonominin üretim olanağı varsa ve üretilen satılamıyorsa, sorun tüketimdedir. bu nedenle, gelişmiş ekonomilerde tüketici “kral”dır. ancak, özellikle büyük ekonomik bunalım dönemlerinde tüketicinin krallığı çok daha fazla vurgulanır.

çünkü, bunalım sırasında tüketici ne kadar çok harcama yaparsa, ekonominin “canlanması” da o kadar hızlı olur. böyle olunca da tüketicinin eğilimleri, ekonomiyle uğraşanlar için çok önemli bir gösterge sayılır.

son yıllarda türkiye istatistik kurumu (tüik) ve türkiye cumhuriyet merkez bankası (tcmb) işbirliği ile her ay “tüketici güven endeksi” (tge) yayımlanıyor. eğer tge 100’e eşitse, tüketicinin eğilimi ilgili konuda yansızdır; yani, o iyimser ya da kötümser değildir. eğer endeks 100’den az ise tüketicinin kötümser olduğu; 100’ün üzerindeyse de “iyimser” olduğu sonucuna varılır.

geçen hafta yayımlanan son üç ayın tge sonuçları, aşağıdaki tabloda veriliyor.

öncelikle tge genel ortalamasının haziran ayında yüzde 85,27 olduğu ve izleyen iki ay boyunca azaldığı vurgulanmalıdır. gerçi, hazirandan temmuza olan azalma, temmuz-ağustos azalmasından daha azdır; ancak düşüş eğilimi sürüyor.

bu arada tge’nin geçen yılın kasım ayında yüzde 68,88 ile en düşük düzeyine indiği ve izleyen aylarda yükselişe geçerek haziranda da yüzde 85,27 ile son bir yılın en yüksek noktasına ulaştığı belirtilmelidir. ağustos’taki değer ise 81,30 ile nisan ayı (80,75) düzeyine yaklaşmaktadır.

tge alt başlıklarıyla incelendiğinde, yalnız “dayanıklı tüketim malı satın almanın uygunluğunun” 100’ün üzerinde olduğu görülüyor. uygulanan ötv ve kdv oranlarının azaltılması başta otomobil olmak üzere dayanıklı tüketim malı piyasasını canlandırmış ve haziranda 116’nin üzerine çıkarmıştı. bu durum, yüzde 74-80 arasında bulunan diğer alt grupların da genel ortalamasını haziranda yüzde 85’in üzerine çekiyordu. son iki aydaki düşüşün ana nedeni de daha çok dayanıklı tüketim malının satın alınması konusundaki güven azalmasıdır.

tabloda yer alan “gelecek dönem” verileri içinde özellikle ikisi dikkat çekiyor. bunlardan birine göre, tüketiciler “genel ekonomik durum” konusunda kötümserdir. buna karşın, çelişik bir tutumla “gelecekte” iş bulma olanaklarının “olumlu olabileceği” öngörüsü yapılmaktadır. temmuzdaki 4,29’la yaşanan çok hızlı azalma, ağustosta 0,51 ile “artıya” geçmiş bulunuyor.

ancak bu iyimserliği son sıradaki “tasarruf etme olasılığı” sayıları desteklemiyor. toplumumuzda, büyük ölçüde gelir düzeyinin azlığına bağlı olarak, tasarruf eğilimi -toplam gelirin biriktirilebilen kısmı- düşüktür. oysa tasarruf, ulusal düzeyde sermaye birikiminin, yani yatırımların kaynağıdır. ağustos ayının eğilimi eksi yüzde 12’nin üzerinde bir düşüşü gösteriyor. ekonominin geleceği yönünden halkın tasarruf eğiliminin azalması tek başına büyük olumsuzluk sayılmalıdır.

tüketici güveninde, özellikle –iş bulma dışında- “gelecek dönem” beklentilerinin kötümser olduğu dikkat çekiyor. tasarruf olasılığının baş aşağı gidişi de tüketicinin geleceğe kötümser baktığının çok önemli bir göstergesidir.

tüketici güveninin yeniden düşüş eğilimine girmiş olması ve bunu sürdürmesi, bunalımdan çıkışın, hükümetin estirmeye çalıştığı iyimserliğe ve de “satın alın” çağrılarına karşın, yakın bir zamanda ve kolay olmayacağını kanıtlıyor. tüketicinin ekonominin geleceği konusunda kötümserliği sürüyor.

hükümet olarak doğru-dürüst ekonomi politikası uygulamaz bunun yerine tüketici beklentilerine bakarsanız bunun sonucuna da katlanacaksınız.

yakupkepenek - tge
kaynak:tuik.

not: geçen haftanın yazısında ekonomik daralmanın türkiye’de dünya ortalamasının yanlışlıkla “altı katı” olduğu yazılıdır; oysa “dört katı” olacaktı. bu “maddi hata”yı düzeltir, sizden özür dilerim.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s