Bütçe 2010

prof. dr. yakup kepenek

yakupkepenekşimdilerde bizde az önemsenmesine bakmayın, devlet bütçesi bir hükümetin ekonomiyi anlayışını ve toplumun değişik kesimlerine bakışını yansıtır. bu nedenle ekonomi politiğin çok önemli bir gerçek fotoğrafı sayılır.

görüşülmekte olan 2010 bütçesi, gerek temel büyüklükleri, gerekse bunların alt başlıkları ya da dağılımları bakımından bundan önceki bütçelerin tekrarından başka bir şey değildir. oysa içinden geçilmekte olan 2009’da ekonominin yüzde 6,5 gibi rekor bir oranda ve başka ülkelerle karşılaştırılamayacak kadar daralacağı, hükümetin kendi öngörüsüdür. böyle olunca da, bütçe’nin, yine hükümetçe öngörüldüğü gibi ekonominin 2010’da yüzde 3,5 büyümesi için, önceki yılların bütçelerinden çok değişik bir ekonomi politikası sepeti içermesi gerekirdi.

örneğin iç talebi ve bu yoldan ekonomiyi canlandırmak için hükümet harcamalarını artırmak yoluna gidilmesi “kendi mantığı içinde” çok daha tutarlı olurdu. böyle yapılmıyor; maliye bakanı “bütçe disiplini” ilkesine bağlı kalınacağını ısrarla vurguluyor ve bu anlayış olduğu gibi bütçe büyüklüklerine de yansıyor.

geçmişin hızlı ekonomik büyüme yıllarında “enflasyon olur” kaygısı ve ımf baskılarıyla uygulanan bütçe disiplini, yani, gelir ve giderleri olabildiğince azaltarak dengeli tutma politikasına akp hükümeti anlaşılan çok alıştı, ondan bir türlü vazgeçemiyor. tarihinin en ağır bunalımlarından birini yaşayan ekonomiye aynı uygulamayı, yani ekonominin yüzde 6-7 büyüdüğü yılların bütçe politikasını “uygun” buluyor.

hükümet çok yanılıyor. açıklandığı gibi başta şeker sanayisi ve elektrik dağıtımı olmak üzere yapılacak özelleştirmelerden 10 milyar dolar gibi bir gelir elde edilecek olsa bile, bu bütçeyle ekonominin 2010’da yüzde 3,5 büyümesi ve özellikle de giderek bir toplumsal yıkıma dönüşen ve kalıcılaşan işsizliğin bir ölçüde de olsa azaltılması hiçbir biçimde olanaklı değildir.

***
bütçenin geçmişin tekrarı olma özelliği en kilit değişkeninde, vergilerde de görülüyor.

türkiye yıllardır ve giderek yükselen oranda dolaylı vergi topluyor. dolaylı vergiler, vergiyi verenler arasında varlık durumuna göre ayırım yapmaz; yoksul ve varsıldan eşit oranda alınır. bu nedenle de halkın oylarıyla işbaşına gelen ve toplumsal duyarlılığı bulunan hükümetler, bu tür vergileri sınırlı tutmak zorunda kalır. demokratik ülkelerde vergiler, ilke olarak ekonomik güce göre, yani gelir ve kazancın büyüklüğüne göre alınır.

nitekim gelir ve kazanç üzerinden alınan vergilerin toplam yurtiçi üretim içindeki payı, oecd ülkelerinde 2007’de “ortalama” yüzde 13,5; türkiye’de ise oecd ülkelerinin en düşük oranıyla yüzde 5,6’tır. maliye bakanı’nın açıklamalarında bu veriler kullanılabiliyor, ancak vergilerdeki bu büyük adaletsizliği düzeltme yönünde bir adım bulunmuyor. iç ve dış sermaye kesimlerine, “biz gelirden vergi almayız” mesajı veriliyor.

oysa içinden geçilmekte olan ağır ekonomik bunalımın hafifletilmesi amacıyla dolaylı vergilerin, bu yaz geçici bir süre dayanıklı tüketim mallarında yapıldığı gibi değil, başta gıda olmak üzere temel tüketim mallarında ve kalıcı olarak indirilmesi yoluna gidilebilirdi. vergi toplamak kuyudan su çekmeye benzer; bunun için önce, pompaya biraz su konulması gerekir. bu bütçe pompaya su koymuyor. bütçe’de bu yola başvurulmuyor; bu en haksız vergi türü, 2010 ‘da toplam vergi gelirlerinin yaklaşık yüzde 70’i dolayında olacaktır.

***
akp hükümeti, 2010 bütçesi ile yaşanmakta olan ağır ekonomik bunalımdan çıkış için parlak büyüme yıllarından farklı bir bütçe uygulamasına, bir bunalım çıkış programı yapmaya gitmiyor. ekonomi, en fırtınalı koşullarda bile komutasız kalıyor, esen rüzgâra, kabaran dalgalara bırakılıyor.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s