‘Siyah Giyen Adamlar 2’ (2002) Üstüne

dr. ulaş başar gezgin

ulasbasargezgin– bu yazı, tatkaçırıcı/oyunbozan (spoiler) içermektedir. bu yazının izit (film) izlenmeden önce okunmaması önerilir.-

siyah giyen adamlar 2 (the men in black 2)’nin açkı sözcükleri, uzaylılar ve dünyanın sonu. izit, şu olay örgülerini taşıyor:

– kovalama örgüsü
başuzaylı, ışığın peşinde; ışığın nerede olduğunu bilenleri ya da bildiğini sandıklarını kovalıyor. ancak, bu kovalamalarda heyecan öğesi yok; çünkü kaçanın tam yakalanacakken kaçması türünden sahneler yok. (bu arada, izitin, ışığın peşinde olanları uzaylı sayması garip; bu uzaylılar, eskiden, karanlığın peşinde olurlardı hep. şimdi demek ki, dünyalılar, karanlığın peşinde.)

– kurtarma örgüsü
gizmen (ajan) j, kızı ve diğer gizmenleri kurtarıyor. kurtarma örgülerinde, güçlünün güçsüzü kurtarması için, aralarında özel bir bağ olması gerekiyor. birçok izitte, bu özel bağ, ya soyak (aile) ilişkisi (baba-oğul, ana-kız vb.) ya da aşk ilişkisi olarak yer alıyor. bu izit de, bu amaçla, aşkı kullanıyor. kızla gizmen j arasında aşk başlıyor.

– bilmece örgüsü
izitin sonlarına dek, başuzaylının tam olarak ne aradığını anlayamıyoruz; sonlarda, ışığın kızın kendisi olduğu ortaya çıkıyor. dolayısıyla, izit, temel olarak, bir izmenlik (dedektif) anlatısı niteliği taşıyor.

– çekişme örgüsü
çekişme, uzaylılarla karalar ve dünyada yaşayan uzaylılar arasında. başuzaylının amacı, ışığı ele geçirmek; karaların amacı ise, temelde, dünyalıların, uzaylıların varolduğuna inanmalarına engel olmak. başuzaylı, başta, orantısız biçimde güçlü; ancak, gizmen k’nin belleğini geri alıp oyuna girmesiyle, çekişmeli bir çatışma başlıyor. çekişme örgülerinde, güçsüz olanın şansı, bir olay nedeniyle yaver gitmeye başlar. izitteki bu dönüm noktası, gizmen k’nın belleğini geri alışı.

– başkalaşım örgüsü
izitte, başuzaylı, güzel bir kadına ve yılan sarmaşığına; yan kişilerden biri, kendi küçük görüntülerine dönüşüyor. ancak, başkalaşım örgüsü, öntasarda değil. bu örgü, öntasarda olsaydı; bu başkalaşımın nasıl gerçekleştiği (sevgi, ilaç, büyü vb.), başkişinin başkalaşmasının nedenini bilip bilmemesi (örneğin örümcek adam, yarasa adam vb.) ve başkalaşmaktan hoşnut olup olmadığı (örneğin süpermen) gibi öğeler de işlenecekti.

– aşk örgüsü
kızla gizmen j arasındaki yeni başlayan aşk, daha çok, kurtarma örgüsünü tutarlılaştırmak için kullanılmış gibi görünüyor; bu nedenle, bu örgü de, işlenmeden bırakılmış durumda. bu izitte doğrusu da budur. aşk sahneleri daha uzun olsaydı; anlatı, anakonudan sapmış olacaktı.

izitin özdeyişi, “kahraman amerikalılar, dünyayı uzaylıların elinden yine kurtardı” biçiminde sıradan bir özdeyiş. izitin üçüncü sayfaları/dorukları şunlar:

1) bahçede ölü bulunmuş köpeğin sırrı ne?

2) bıçaklı saldırganın sır ölümü!

3) enkaza dönen metronun sırrı ne?

4) pizzacı, posası atılmış bir biçimde bulundu! (bundan sonrası, kamusal alanda değil; karalar, olayları unutturuyor ama kurgunun akışını kavramak için, unutturmadıklarını varsayalım)

5) postane, uzaylı yuvasıymış!

6) gizmen k’nin sır dönüşü

7) pizzacı kızdan haber alınamıyor

8) gizmen k, uzaylıların elinde

9) karaların karargahına şok baskın! (bundan birkaç doruk daha çıkabilir)

10) gizmen j, karargahı geri alıyor

11) ışık, uzaya uğurlandı

izitin üç öğesi (olay, özyapı (karakter), ortam) arasında, ağırlıklı olanı, olay. izitte çokça olay oluyor ve anlatının doruklarında da görüldüğü gibi, gizem örgüsü, hemen hemen tüm sahnelerde egemen. başuzaylının güzel bir kadın görüntüsü alması, birçok başka izitte kullanılmış, sıradan bir düşünce. onun yerine yakışıklı bir erkeğe dönüşse, daha ilginç olaylar gelişebilirdi. ama bu izitin hedef kitlesi erkeklermiş ki; uzaylı, yakışıklı bir erkek yerine güzel bir kadına dönüşüyor. oysa, uzaylı, yakışıklı bir erkeğe dönüşseydi; izit, çok daha gülünç olabilirdi. örneğin, onu, çalılara, bıçak zoruyla, bir erkek değil bir kadın sürükleyecekti belki de.

iyilerin tarafında üç(-beş) başkişinin, kötülerin tarafında iki(-üç) başkişinin olması, kurgu olasılıklarını olumlu bir biçimde arttırıyor. gizmen k’nin belleğini geri alana kadarki saf durumu, onun gerçekte kim olduğuyla bir karşıtlık sunduğu için, anlatının etkisini arttırıyor. uzaylı izitlerinin çekici yanlarından biri, uzaylılar, kötü gösterildiği için, bu izitlerdeki dünyalılarla tüm insanların özdeşlik kurabilmesi; çünkü izit izleyicileri, dünyalı (ya da şimdilik öyle olduğunu sanıyoruz). iki erkek gizmenin yanına bir kız koyarak, kadınların da özdeşlik kurabilmeleri sağlanıyor. o kızın bir de çocuğu olsaydı; izit, çocukların da özdeşlik kurabileceği bir yapıya dönüşecekti.

izitin açılışından beri hareket var. daha başladığı gibi, uzay mekiği, dünya’ya iniyor. bu, sıradan bir açılış olsa da, heyecan ve merak öğelerinin sürekliliğini sağlıyor. ancak, uzaylıların dünyalılar için yarattığı tehdit, açık değil. onun yerine, dünya, iki uzaylının savaş alanı gibi sunuluyor; bu, heyecanı azaltıyor ama merakı arttırıyor. izitin sonunda büyük bir şaşkınlık yok; ama sıradan bir bitiriş de değil. izitte, doruklar dışında, birçok dikkat çekici sahne var. bunlardan ilk akla gelenler, posta dolabı sahneleri olabilir. izitin eşkonuşmaları (diyalog), başarılı; bunlar, tiyatro oyunu havasında değil, hareket içinde veriliyor.

izitteki güldürü öğeleri şunlar: ötekine (uzaylı, yaratık) bakış (örneğin, postanedeki uzaylı çeşitlemeleri; izitin sonunda, gizmenlerin açtığı kapıyla, dünyanın, başka yaratıkların posta dolabı olduğunun ortaya çıkması; bir kafası çantasında olan çift kafalı uzaylı ve iki kafanın birbirleriyle uyuşmazlığı) ve ötekinin bakışı (posta dolabında, k’yi ve sonra j’yi tanrı gibi karşılayan mini-yaratıklar; kadına dönüşen başuzaylının, kendisinin ırzına geçen şanssıza bakışı); gülünç araç-gereçler (örneğin, bellek silici; arabada, gerekmediğinde emilip yokolan sürücü) ve garip davranışlar (örneğin, aşırı konuşkan olan ve şarkı söylemeyi ve yüksek sesli gökçeses (müzik) dinlemeyi seven köpek; gizmenlerin kızı bıraktıkları evdeki eğlence delisi yaratıklar) ve bunlara ek olarak, iki gizmenin, sifonun çekilmesiyle kentin ortasına düşmesi. izit, birçok başka izite gönderme yaptığı için, tersinleme (bilindik bir anlatı üstünde çeşitleme yapma) örneği olarak değerlendirilebilir.

sonuç olarak, güldürü öğeleri başarılı olduğundan, yeni araç-gereçleri düşündürdüğünden ve olay örgüsü, birçok izitten daha karmaşık olduğu için, ‘siyah giyen adamlar 2’, izlemeye değer bir izit; ancak yine de, amerikan kalıplarının dışına çıkmayışı nedeniyle, yüz üzerinden elli veriyoruz.

e-posta: ulas@teori.org

ağsayfası: ulaşteori

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s