“Nasıl Geçti Anlamadım!” Üzerine Düşünceler

Mustafa Lütfi Kıyıcı

Bunu yapamazsam gözüm açık gider, diye bir özlem yoğunluğunu yansıtan bir söylem vardır. Benim iki tane idi. Biri, ortada yalan yanlış anlatılan ve anlatanın kendine haklı/haksız paye çıkartan söz ve davranışlarına kurumsal tavır koyabilmek ve en azından sağ kesimin Türk Ocağı vs. gibi örgütlerine karşı düşünce üretme odağı gibi işlev gören bir örgütlülüğü sağlamaktı. Bunun için 68 Vakfını kurmanın ön hazırlıkları için önce 1983/1984 yılından itibaren Cumhuriyet Gazetesine İlhan Selçuk’un tam altına ilan vererek 68’li arkadaşları bir piknik alanında toplamak, ardından aynı ilanlarla yemekli toplantılar düzenlemekle geçti. Amacım, söylediğim gibi düşünce üretme merkezi gibi bir örgütlenme ve dayanışma idi.

Neticede çeşitli toplantılar yaptık. Şimdi yönetici konumunda olanların bazılarının pek çok itirazına rağmen 68 Vakıf’ı kuruldu. İsmine bile karşı çıkanlar şimdi başkanlık kurulu üyesi olarak görev yapıyorlar.

Kariyer önemlidir!?

Ben kabul edilebilir gerekçelerimle kurucu üye olmadım. İlk toplantıda ”Vakfın ölü doğduğunu” söyleyip ilişkimi kestim. Kariyerist eğilim, grupçu eğilim ağır bastı. Rahmetli Erdal İnönü çok önem atfedip bizim Edebiyat Fakültesi İşgal Komitesi Başkanı olan ve “Sir” olarak bilinen Uğur Büke’yi ilgilenmesi için gönderdiği, Eminönü Başkanı Ahmet Naci arkadaşın surlarda gelir getirecek önemli bir gelir kapısını verdiği Vakıf, “dernek” seviyesinde kaldı. Bu yer de birileri tarafından (!) S. Buldan’ın arkadaşlarına devredilip önemli kişisel gelir elde edildi.

Benim tesellim, Şaban İbo’nun (Zabata) “Kıyıcılar ellerini çekti, bu Vakıf artık dernek seviyesindedir” yollu açıklamasının bana aktarılması oldu.

Daha fazla ayrıntıya girmek istemiyorum. Ankara 68’lileri daha yakın bulurum kendime.

İkinci ve yapamazsam gözüm açık gidecek dediğim özlemim, 68’li dönem arkadaşlarımdan önem verdiğim bir kaçı ile bir araya gelip 68’li anıları bir araya getirmekti. Bunun için çok uğraştım.

Feyizoğlu’nun Deniz ile ilgili anıları topladığı derlemeden rahatsızdım. Oysa kitabını hazırlamaya başladığı ve bana gönderildiğinde “Biz yazamıyoruz; bari sen yaz!” diye ona olayları ve düşüncelerimizi anlatmış ve konuşması gereken arkadaşların da adres ve telefonlarını vererek kendisini yönlendirmiştim. Sonraları, kendisine anlatmadığım, Cumhuriyet gazetesinde 6 Mayıs ile ilgili yazdığım bir yazının da neredeyse tam metin olarak kitabına alınmış olduğunu gördüm. Feyizoğlu bana 2. TİP’li olduğunu ama Deniz’in önemli bir simge olduğunu söylemişti. Sonra kazanç kapısı haline getirdi.

İlk baskıları okuyanlar, kitabın daha çok benim ve yönlendirdiğim arkadaşların anlatıları olduğunu görürler…

Sonraki baskılarda ise hem Amerikan ajanlarının sözüm ona anlatımlarının hem de Amerikalıların kaçırılması, banka soygunları vs.den sonra, Deniz’in tüm gazetelerde manşetler olduğu o günlerde, Mete isimli bir öğretim üyesinin, üstelik yanında bir üst emniyet görevlisi varken Eskişehir’de bir otelde Deniz’in yanına geldiğini ve kendisinden bir anlamda yardım istediği anlatılarının da yer aldığı palavraların kitapta yer aldığını görmem üzerine tavır almak gereğini duydum. Feyizoğlu, Deniz’i fizik olarak tanımak bile gereğini duymuyor, Samsun-Ankara Yürüyüşünde önde bayrak taşıyanın Deniz Gezmiş olduğunu yazabiliyordu. Hoş, Deniz’in ağabeyi Bora Gezmiş de aynı tavır içerisindeydi. Kardeşi ile ne kadar ilgili imiş, anlaşıldı. Bayrağı taşıyan Deniz ve Dört Mustafa söylemindeki Mustafalardan Mustafa Karşılayan’dır. Ve Boyboy Mustafa dediğimiz bu arkadaşımız da sağdır.

Gelelim konumuza.

Demir Küçükaydın, bir araya gelmek ve sözlü bir tarih yazmak düşüncemi biliyordu. Bunu gerçekleştirmek için evinde 5-6 arkadaş toplandık. Demir ayrıca mükellef bir sofra hazırlamıştı. Bu meseleyi konuşacaktık. Ucundan kıyısından konuştuk da… Ancak masada içki de vardı. Ve haliyle giderek sulandı. Uzun süredir yan yana gelememiş arkadaşlardık.

DÖB kurucu bir arkadaşımız, durdu durdu… “Ben İktisat Derneğinin Başkanı olmak istediğimi söylemiştim. Neden Işıtan’ı yaptınız” dedi, öfkeyle… Diğeri Deniz, Yusuf, Hüseyin ilişkisinde kendisi de dâhil, hiç birimizin farklı bir ortamda kabul etmeyeceği zahiri bir hadiseden bahsetti. Toplantıda bulunan Selahattin Okur genellikle suskun kaldı. Kendisi eşi ile Turgutreis’e gelmişti ve benim projemden haberdardı. Zaten bu projeye hayır diyene ben rastlamadım, ama bir türlü de gerçekleştiremediğimiz bir proje olarak kaldı.

Gece bu minvalde geçti. Bilirsiniz, alkol bazı kişilerde ayıkken söyleyemediği ama illaki söylemek isteği taşıdığı şeylerin söylenmesinde itici güç görevi de görür.

Selahattin Okur ki Selaattin’miş nüfustaki adı, bir kitap yazdı. ”Nasıl Geçti Anlamadım!”

Demek ki, sözlü tarih çalışmasına katılmak istememiş. Haklı olabilir. Belki bu tasarının şimdiye kadar gerçekleşmediğine göre bundan sonra da gerçekleşebileceğine inancını yitirmiş… Bu nedenle haklı olabilir. Ancak, hiç değilse yayınlanmadan gözden geçirilmek üzere “Kadim yoldaşım” dediği kişiye gönderebilirdi, diye düşünüyorum. Selahattin’in hafızası biraz zayıftır. FKF’nin Dev Genç’e dönüştüğü kongreyi kendisi yönettiği halde bile kimin başkan seçildiği konusunda hata yapabiliyor. Başka şeyler de var ama önemli değil.

Selahattin DÖB’ün Kıvılcımlı ekibindendir. Bazı kifayetsiz lafazanlara gereğinden fazla itibar verildiği zannı ile – ki haklı olduğu sonra ortaya çıktı- DÖB’ün resmi adresi olan Yapı İşleri Sendikası’nın Cağaloğlu adresini mesken tutmuş ve işçi sorunları ile ilgilenen Demir, Sefer Güvenç, Tümer ve bazı arkadaşlarımızla birlikte çalışmaya başlamıştı. Bizler daha çok öğrenci sorunlarıyla ilgiliydik ve Tünel’deki TMGT binasında kalıyorduk. De facto bir iş bölümü gibiydi. Selahattin sonra kitabında da anlattığı gibi sendikacılığa yöneldi.

Kitabın arka kapak başlıklarının bazıları şöyle:

* Bir Mahir Çayan Klasiği: Elrom Olayı!
* Mini İşgal’de gençler oyuna geldi!
* Kızıldere olayı bir intihar eylemidir!
* Komer Olayında ODTÜ’lüler provokasyona geldi!
* Deniz Gezmiş’in idamı nasıl hızlandırıldı!
* Deri işçileri destan yazdı!

Kitapta Deniz ile Filistin’e birlikte gittiklerinde yaşadıkları, Yusuf Küpeli ile yaşadıkları olumsuzluklar var. Sarp Kuray ve arkadaşları ile ilk temas ve ertesi olaylar da… Deniz’lerin idamını hızlandıran olayları ilginç bulacağınızı zannediyorum. Bizlerin Keko Niyazi’mizin öldürülmesi ve bazı duygusal nedenlerle tam adını dillendirmediğimiz ve TBMM Senatörlerin Denizlerin idamını önleyebilecek imza girişiminin akamete uğramasına neden olan olayı açık ve kısaca da olsa yazmış. Bilindiği gibi Senatörler Kemalettin Eken Olayından sonra imzalarını geri çekmişler ve Deniz’lerin idamını önleyebilecek son girişim de başarısızlığa uğramıştır.

Kitap 384 sayfa. Emek verilmiş bir kitap. THKO olaylarını yorumlamasında, Mihri Belli’nin Parti kurulması konusunda olumsuz tavır takındığı iddiasına vs. katılmadığım şeyler var. Ancak 68’i bir de bu gözle okumak isteyenler olabilir. Kitap da bol bol Hikmet Kıvılcımlı’dan alıntı var. Sarp Kuray da “İsyan ve Tevekkül” kitabını yazarken böyle bir yöntem izlemişti. Demek ki Kıvılcımlı ekibinde böyle bir gelenek var. Kitap 2000’li yılların olaylarına yapılan yorumlarla devam ediyor.

Benim bu yazıda anlatmak istediğim şudur; bu tarih bizimdir ve anı anlatımı benmerkezci bir yoldur. Bellek yanılabilir, unutabilir. Bundan kaçınmak aynı olayları, dönemi yaşayanların ortak çabası ile ortaya çıkarsa sübjektiflikten arındırılabilir.

““Nasıl Geçti Anlamadım!” Üzerine Düşünceler” için 3 yorum

  1. Öncelikle şunu belirtmek isterim.Bu satırları Kıyıcı’ya yanıt vermek için amacıyla yazmıyorum.Sadece bilgilendirmek için yazıyorum. Kıyıcı bizim dönemi(68’i) en doğru bilen arkadaşlarımızından biridir. Önemli, yaşayan bir kaynaktır, bizim gibi hafızası zayıflardan değildir. Devrimci mücadelesini her hal ve şartta bin bir imkansızlık içinde sürdürmüştür.

    H. Kıycı ve M. Kıyıcı zaman zaman 68 döneminin sözlü tarihini, o dönemi yaşayanları bir araya getirip yazdırmaktan söz etmiştir. Ancak bu düşüncesi somut bir proje haline (nasıl? kimlerle? ne zaman?) gelmemişti, hala da gelmemiştir. Bir düşünce olarak dile getiriliyor. Bu düşüncesinden bana söz etmiştir. Karşı çıkılacak bir düşünce olarak görmedim, hala da görmüyorum. 68 dönemi, o dönemi yaşayanların bir araya gelmesi ile yazılmalıdır. Kimler, nasıl bir araya gelir, nasıl bir çalışma yöntemi izlenir, üzerinde düşünülmesi gerekir. Gelenlerin anlaşabilecekleri şüpheli olmakla birlikte, ben bu çalışmaya varım. Bu düşünceye, ilk söylendiğinde de karşı çıkmamıştım, hatırlatırım. Gelelim benim kitap yazmama. Benim kitabım, bir tarih çalışması değildir ve Mustafa’nın düşüncesine (ya da projesine! ortada yok ama!) bir alternatif olarak düşünülmemiştir. Benim kitabım sadece 68 dönemini kapsamıyor, o dönem, kitabımda bir bölümdür.Kitabım daha geniş kapsamlıdır, otuz yılı 300 sayfaya sığdırma çabasıdır. İçerik açısından; kendimle, geçmişimle, içinde bulunduğum siyasi hareketin aktörleri ile, kuşağımla bir hesaplaşmadır. Yaşadığım ekonomik ve siyasi olaylar üzerine düşüncelerimi ve yorumlarımı içerir. Hatta anılarımı içerir. Bu nedenlerle H.M.Kıyıcı’ların projelerine bir alternatif değil, olamaz da. 68 dönemi özel bir dönemdir, özel olarak ele alınması gerekir. Ama benim, o kuşağın bir temsilcisi olarak o dönemdeki olaylar üzerine söz söyleme hakkım vardır. Ama bu tarih yazmak değildir!

    Gelelim “hafızamın zayıflığı”na! Eskilerin bir sözü vardır. “Hafıza i beşer nisyan ile malüldür” derler.(İnsan aklı unutkanlıklarla sakattır). Ben de bir insanım! daha ne diyeyim.

    Kıyıcı’nın, M.Belli ile ilgili eleştiri ve değerlendirmeleri kabul etmemesini ve ustasına sahip çıkmasını doğal karşılıyorum. Ancak Kıyıcı’dan, Parti konusunda M. Belli’yi yanıltan ya da engelleyen münafık çocukları açıklamasını ve Belli’nin günahlarını hafifletmesini bekliyorum. Geri plandaki gerçekleri açıklasın ki Belli’nin kemiklerini daha az sızlatalım ya da sızlatmaktan vazgeçelim. Bunları geçelim artık…

    Bu vesile ile bir kere daha kuşağımın temsilcilerini yaptığımız hatalarla yüzleşmeye çağırıyorum.

    Sözlerimi bitirirken Sevgili Mustafa’ya sesleniyorum. Sen de bir İnsansın, unutma!

    Selaattin Okur

  2. Lütfü merhaba,

    Üçüncü kitabımı bitirmek üzereyim. Konusu bildiğin gibi siyasi anılar.

    Dönem bu kitapta 1980-94 arası. Dolayısıyla 68’liler vakfının ilk kuruluşunu başlatan arkadaşlardan birisi belki de belirleyici olanlarındansın.

    Ben 93 yılı ortalarında falan katıldım. Başkan Namık Kemal di. Sonrada ortadan kaybolmuştu falan.

    Eğer bu döneme ilişkin özellikle kuruluş süreciyle ilgili bilgi aktarımı yapabilirsen sevinirim.
    Yazını okudum. Kısa zamanda Selaattin Okur’un bu kitabını okuyacağım. Yukarıda Vakfın kuruluşu için milleti nasıl pikniklere falan taşımaya çalıştığınızdan bahsediyorsun. Sonradan da ayrıldım diyorsun sanırım.

    Olsun yaşadığın kadarıyla süreci aktarabilirsen sevinirim.

    Hale’ye selam ve sevgiler

    Sağlıcakla kal

    Dostlukla…

    s.ş.polat

  3. Selahattin’in eleştirime alınganlık gösterip sitem dolu şeyler yazdığını görüyorum. Bu tavır samimiyetle söyleyeyim beni üzer. Hafızasının zayıf olduğunu söyledim ve bu tür yanlışa düşmelerden kurtulabilmek için birbirimizle danışarak bu tarihi yazalım. Ortalık dönemin rantiyeleriyle dolu. Kitabın adında “Deniz” geçsin, magazin haberleri, gazete haberleri.. bir kaçta dönemi yaşamışlarla konuş, bunu yaparken herhangi bir denetimden geçirmene de gerek duyma, 20 baskı cepte.

    Selahattin, Yusuf Küpeli’nin Başkanı olduğu FKF’nin ve Dev-Genç olarak Atila Sarp’ın Başkanlığında devam eden Kongrenin Başkanlığını yapmıştır. Bu Kongre Başkanlığı ve bu kongre devrimci gençlik hareketimizde önemlidir. Hem Doğu’larla ayrılığın başlangıcını oluşturmuş hem de “ilkel oportünistlikle” suçladığımız TİP paralelindeki arkadaşların Kongre kararı ile atılmasına neden olmuştur. Bu furyayı başlatan kişi olarak bunun doğru/yanlış muhasebesini hep yapmışımdır.

    Selahattin arkadaşımın “verilen önerge ile eski başkan Zülküf Şahin ve 28 ‘sosyalist devrimci’ FKF’den çıkarıldı. FKF Başkanlığına Yusuf Küpeli getirildi.” diye yazması gerçekle bağdaşmıyor. Bundan sonra DÖB’lüler olarak FKF’ye katıldığımızı yazması da öyle. O zaman bizm kongrede etkin olarak bulunmamız ve senin Kongre başkanı seçilmiş olmanın izahı nedir?

    Başka örnekler vermek istemedim. Bu tür yanlışlıklara sebebiyet vermemek ve yanlışları aktarmak durumunda kalmamak için, hadi bir araya gelip sözlü tarihimizi yazamıyoruz, bari birbirimize denetim imkanı verelim! Ben gerçekle bir dost arasında kalmış oldum ama bunu da eleştirmeliydim.

    Ayrıca Kitabın emek verilmiş bir eser olduğunu kimse yadsıyamaz. Kitabın ön bölümündeki bu tür hatalar da sonraki baskılarda düzeltilebilir, diye düşünüyorum.

    Niyetim Selahattin’i üzmek değildir. Ama gerçek de gerçektir.

    Mustafa Lütfi Kıyıcı

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s